علت سوت کشیدن گوش پس از سکته مغزی چیست؟
مقدمه
حتماً برایتان پیش آمده که در یک اتاق کاملاً ساکت نشستهاید و ناگهان یک صدای زنگ یا سوت ریز را در گوشتان حس کنید. اما اگر این صدا بعد از یک سکته مغزی شروع شود و هرگز قطع نشود، چه؟ این دقیقاً همان چیزی است که برای بسیاری از افرادی که سکته کردهاند، پیش میآید و میتواند بسیار آزاردهنده و ترسناک باشد.
در این مقاله،قرار است بفهمیم علت اصلی این سوت کشیدن چیست، آیا خطرناک است و چطور میتوان با آن کنار آمد. پس اگر خودتان یا یکی از عزیزانتان این مشکل را دارید، تا پایان با ما همراه باشید.

قدم اول: باور کنید، گوشتان سالم است!
اولین و مهمترین نکتهای که باید بدانید این است که مشکل از گوش شما نیست. شاید عجیب به نظر برسد، اما در اکثر قریب به اتفاق موارد، سوت یا زنگی که بعد از سکته میشنوید، ربطی به پرده گوش، استخوانچهها یا حتی عصب شنوایی شما ندارد. در واقع، گوش شما صدا را مثل همیشه دریافت میکند، اما جایی که مشکل پیدا شده، مغز شماست.
برای اینکه موضوع را ساده تر بفهمیم، بیایید یک مثال بزنیم. فرض کنید مغز شما یک کارخانه بزرگ تولید و پردازش صدا است. گوشها در این کارخانه نقش دوربینهای مداربسته را دارند که صداهای محیط را ضبط میکنند و به اتاق کنترل (یعنی مغز) میفرستند. اتاق کنترل هم این سیگنالها را دریافت کرده، آنها را تحلیل میکند و به شما میگوید که مثلاً «این صدای پرنده است» یا «این صدای بوق ماشین است».
حالا وقتی سکته رخ میدهد، یعنی یک لخته خون یا پارگی رگ، به یکی از سیمهای ارتباطی یا حتی به خود اتاق کنترل (مغز) آسیب میزند. در این شرایط، اتاق کنترل دیگر سیگنالهای قبلی را به خوبی از گوشها دریافت نمیکند. اینجا مغز شما دچار سردرگمی میشود. چون به دریافت مداوم صدا عادت دارد، وقتی سیگنالی نمیرسد، فکر میکند که دستگاهش خراب شده و برای جبران این کمبود، شروع به «ساخت صدا» به صورت خودکار میکند! درست مثل وقتی که رادیو را روی یک کانال خالی میگذارید و صدای خشخش می آید؛ مغز شما هم برای پر کردن سکوت، شروع به تولید یک سوت یا زنگ فرضی میکند. به این کار، اختراع صدا توسط مغز میگویند.
پس چرا این سوت گاهی بلند و گاهی کم میشود؟
شاید برایتان سوال شده باشد که چرا این صدا ثابت نیست و گاهی اوقات اذیتکننده تر میشود. جالب است بدانید که این سوت، با احساسات و خستگی شما رابطه مستقیم دارد!
-
وقتی خسته هستید یا شبها در رختخواب دراز کشیده اید و همه جا ساکت است، مغز شما حساستر میشود و بنابراین سوت را بلندتر حس میکنید.
-
وقتی مضطرب، ناراحت یا عصبی هستید، این صدا بیشتر اذیتتان میکند و همین اذیت شدن دوباره باعث میشود استرستان بیشتر شود. یک چرخه معیوب!
از طرف دیگر، وقتی سرتان گرم کار است، با دوستانتان حرف میزنید یا تلویزیون تماشا میکنید، ممکن است متوجه سوت نشوید یا اصلاً آن را فراموش کنید. این یعنی مغز شما میتواند یاد بگیرد که این صدا را نادیده بگیرد؛ دقیقاً مثل صدای یخچال که بعد از مدتی دیگر آن را نمیشنوید.
یک نوع خاص: وقتی سوت، همرنگ ضربان قلب است!
اینجا باید یک استثنا را ذکر کنم که خیلی مهم است. در بعضی از افراد، صدایی که در گوش میشنوند، ضرباندار است. یعنی دقیقاً هماهنگ با تپش قلبشان، یک صدای «فیشفیش» یا «تاپ-تاپ» میشنوند. این نوع سوت، با آن نوع قبلی فرق دارد. اینجا دیگر مغز صدا را اختراع نکرده؛ بلکه مشکل از جریان خون است. ممکن است یک رگ خونی در نزدیکی گوش، تنگ شده باشد یا جریان خون به دلیل سکته، آشفته و پرتلاطم شده باشد و این صدا به گوشتان منتقل شود.
این نوع سوت کشیدن را خیلی جدی بگیرید و حتماً به پزشک مغز و اعصاب یا گوش و حلق و بینی بگویید، چون گاهی میتواند زنگ خطری برای مشکلات عروقی دیگر باشد.
آیا این سوت برای همیشه میماند؟
این سوالی است که همه بازماندگان سکته از خود میپرسند. پاسخ امیدوارکننده این است که نه، لزوماً برای همیشه نمیماند.
مغز شما یک عضو فوق العاده است که قابلیت خودترمیمی و بازسازی دارد. با گذشت زمان و بهبود عملکرد مغز پس از سکته، بسیاری از افراد متوجه میشوند که سوت گوششان کمکم کمرنگتر میشود یا حتی به کلی از بین میرود. برای بعضی دیگر، ممکن است صدا باقی بماند اما آنقدر کم اهمیت شود که فقط در سکوت مطلق متوجهش شوند و دیگر اذیتشان نکند.
کلید اصلی، صبوری و تمرین دادن مغز است. مغز شما باید دوباره یاد بگیرد که این صدای ساختگی را به عنوان یک «صدای بی اهمیت» کنار بگذارد و به آن توجه نکند.

چند کار ساده که خودتان میتوانید انجام دهید
اگر با این سوت دست و پنجه نرم میکنید، نگران نباشید. کارهایی هست که بدون نیاز به دارو و به سادگی میتوانید انجام دهید تا کمتر اذیت شوید:
۱. در سکوت مطلق نمانید: شبها هنگام خواب یا وقتی اتاق ساکت است، یک دستگاه تصفیه هوا، یک پنکه کوچک یا حتی یک اپلیکیشن که صدای باران یا امواج دریا پخش میکند را روشن کنید. این صداهای ملایم پس زمینه، توجه مغز را از آن سوت تیز برمیدارند.
۲. استرس خود را کم کنید: نفس عمیق بکشید، پیاده روی کنید، با کسی که دوست دارید حرف بزنید یا به موسیقی آرامش بخش گوش دهید. هرچه آرامتر باشید، آن صدا ضعیف تر حس میشود.
۳. خستگی مفرط ممنوع: کم خوابی و کار زیاد، سوت را بلندتر میکند. به بدن خود استراحت بدهید.
۴. با پزشک مشورت کنید: هیچوقت خودسرانه دارو مصرف نکنید، اما حتماً به پزشک بگویید که این عارضه را دارید. گاهی با تنظیم داروهای فشار خون یا گردش خون، میتوان شدت این صدا را کاهش داد.
۱. تکنیک “تغییر کانال” ذهنی؛ شاید باور نکنید اما جواب میدهد!
یکی از مؤثرترین راههایی که متخصصان توانبخشی به بیماران توصیه میکنند، یک تکنیک ساده به نام “تغییر توجه” است. اجازه دهید توضیح بدهم:
وقتی سوت گوش شروع میشود، اولین واکنش طبیعی ما این است که به آن فکر کنیم و مدام بگوییم: «چه صدای اذیتکنندهای! کی تمام میشود؟!» این فکر کردن، مثل ریختن بنزین روی آتش است. هرچه بیشتر به صدا توجه کنید، مغز شما آن را مهمتر تلقی میکند و بلندترش میکند.
به جای این کار، یک راه جالب وجود دارد: به صداهای دیگر گوش دهید. مثلاً:
-
به صدای یخچال خانه دقت کنید.
-
به آواز پرندههای بیرون پنجره گوش بسپارید.
-
حتی به صدای نفس کشیدن خودتان توجه کنید.
این کار به مغز شما میگوید: «هی! اینجا صداهای واقعی و مفید دیگری هم هست. نیازی نیست آن سوت ساختگی را اینقدر جدی بگیری!» با تکرار این تمرین، مغز کمکم یاد میگیرد که سوت گوش را به حاشیه بفرستد و روی صداهای مفید متمرکز شود. شاید روز اول جواب ندهد، اما اگر یک هفته مداوم این کار را بکنید، نتیجه شگفتانگیزی خواهید دید.
۲. تغذیه؛ آیا آنچه میخوریم روی سوت گوش تأثیر دارد؟
بله! این را شاید کمتر پزشکی به شما بگوید، اما برخی خوراکیها و نوشیدنیها میتوانند شدت سوت گوش را بیشتر کنند. دلیلش هم این است که این مواد، جریان خون را تغییر میدهند یا سیستم عصبی را تحریک میکنند. اگر پس از سکته با سوت گوش دست و پنجه نرم میکنید، بهتر است این موارد را آزمایش کنید:
-
کافئین را کم کنید: قهوه، چای پررنگ و نوشابههای انرژی زا میتوانند باعث شوند رگهای خونی منقبض شوند و گردش خون در ناحیه گوش و مغز تغییر کند. بسیاری از بیماران با حذف یا کم کردن قهوه، کاهش چشمگیری در شدت سوت خود حس کردهاند.
-
نمک را کنترل کنید: مصرف زیاد نمک، فشار خون را بالا میبرد و میتواند وزوز گوش (به خصوص نوع ضرباندار) را تشدید کند. سعی کنید غذای خود را کمنمکتر کنید.
-
الکل و دخانیات ممنوع: الکل و سیگار، دو دشمن اصلی سیستم عصبی و عروقی هستند. الکل میتواند باعث گشاد شدن ناگهانی رگها و سپس بازگشت به حالت عادی شود که این نوسان، سوت را بلندتر میکند. سیگار هم با تنگ کردن رگها، آسیب به عصب شنوایی را تسریع میبخشد.
-
مواد غذایی مفید: غذاهای حاوی منیزیم (مثل مغزها، موز و سبزیجات برگ سبز) و ویتامین B12 (مثل تخم مرغ و لبنیات) میتوانند به سلامت سیستم عصبی کمک کنند. البته هیچکدام جای دارو را نمیگیرند، اما میتوانند یک مکمل خوب باشند.
۳. تمرینات آرامشبخش؛ نفس عمیق، معجزه میکند!
خیلی از افراد پس از سکته، دچار استرس و اضطراب میشوند و این استرس، مثل یک آهنربا، سوت گوش را به خود جذب میکند. یکی از ساده ترین و رایگان ترین راه ها برای کم کردن این سوت، تمرینات تنفسی است. این تمرینات را هر روز، مخصوصاً شبها قبل از خواب، انجام دهید:
۱. یک جای راحت بنشینید یا دراز بکشید.
۲. چشمانتان را ببندید و به آرامی از بینی نفس عمیق بکشید و تا ۴ بشمارید.
۳. نفس را به مدت ۴ شماره حبس کنید.
۴. سپس به آرامی از دهان نفس خود را خارج کنید و تا ۶ بشمارید (توجه کنید که بازدم باید از دم طولانی تر باشد).
۵. این کار را ۵ تا ۱۰ بار تکرار کنید.
وقتی نفس عمیق میکشید، ضربان قلبتان کم میشود، فشار خونتان پایین می آید و سیستم عصبی شما به حالت آرامش میرود. در این حالت، مغز شما دیگر آنقدر حساس نیست و سوت گوش را بسیار ضعیفتر حس میکند. این تمرین را میتوانید هر زمان که صدا اذیتتان کرد، انجام دهید.
۴. صدای سفید (White Noise)؛ بهترین دوست شما در شب های بی خوابی
یکی از بزرگترین شکایت های افرادی که سوت گوش دارند، بی خوابی شبانه است. وقتی همه جا ساکت است و شما در رختخواب دراز کشیده اید، آن سوت ریز و بلند، حسابی خودنمایی میکند و نمیگذارد به خواب بروید.
راه حل چیست؟ صدای سفید. این اصطلاح به صداهای یکنواخت و ملایمی مثل صدای باران، صدای امواج دریا، صدای باد یا حتی صدای خشخش برگها گفته میشود. شما میتوانید:
-
یک اپلیکیشن پخش صدای سفید روی گوشی موبایل خود نصب کنید.
-
از یک دستگاه تولیدکننده صدای طبی (که در داروخانه ها موجود است) استفاده کنید.
-
یا حتی ساده تر، یک پنکه کوچک در اتاق روشن کنید تا صدای یکنواخت آن، سوت گوش را بپوشاند.
این صداهای پس زمینه، توجه مغز را از سوت تیز برمیدارند و به شما کمک میکنند راحت تر به خواب بروید. با گذشت زمان، مغز شما یاد میگیرد که در حضور این صداهای ملایم، سوت گوش را نادیده بگیرد.
۵. آیا به پزشک متخصص مراجعه کنیم؟ اگر بله، به کدام پزشک؟
بسیاری از بیماران فکر میکنند چون سوت گوش بعد از سکته “مغزی” است، فقط باید به پزشک مغز و اعصاب مراجعه کنند. اما بهتر است بدانید که یک تیم تخصصی میتواند به شما کمک کند:
-
پزشک مغز و اعصاب: حتماً اولین گزینه است. او وضعیت مغز شما را بررسی میکند و ممکن است داروهایی برای بهبود گردش خون یا کاهش تحریک پذیری عصبی تجویز کند.
-
پزشک گوش و حلق و بینی: برای اینکه مطمئن شود مشکل از خود گوش نیست (مثل جرم گوش، عفونت یا آسیب به حلزون)، حتماً باید یک معاینه کامل انجام دهید.
-
شنوایی شناس (ادیولوژیست): این متخصص تستهای شنوایی میگیرد و میتواند به شما در استفاده از سمعک (در صورت نیاز) یا دستگاه های تولید صدای درمانی کمک کند.
-
روانشناس یا روانپزشک: اگر سوت گوش باعث شده است دچار اضطراب، افسردگی یا بیخوابی شدید شوید، حتماً از یک متخصص سلامت روان کمک بگیرید. گاهی صحبت کردن با یک روانشناس، معجزه میکند.

۶. چند سوال رایج که همه میپرسند:
سوال اول: آیا سوت گوش میتواند نشانه سکته مجدد باشد؟
پاسخ: در بیشتر موارد خیر. سوت گوش یک عارضه شایع پس از سکته است و به خودی خود نشانه سکته مجدد نیست. اما اگر سوت شما از نوع ضرباندار است (هماهنگ با نبض) یا با علائمی مثل سرگیجه شدید، عدم تعادل، دوبینی، یا ضعف ناگهانی در دست یا پا همراه شد، حتماً سریعاً به اورژانس مراجعه کنید.
سوال دوم: آیا دارویی وجود دارد که این سوت را یکدفعه قطع کند؟
پاسخ: متأسفانه هیچ داروی معجزهآسایی برای قطع کامل وزوز گوش وجود ندارد. اما برخی داروها میتوانند شدت آن را کم کنند، مثل داروهای بهبوددهنده گردش خون مغزی، داروهای ضداضطراب خفیف یا گاهی ویتامینها. این داروها حتماً باید با نظر پزشک مصرف شوند.
سوال سوم: چند درصد از افراد سکته کرده، سوت گوش میگیرند؟
پاسخ: آمار دقیقی وجود ندارد، اما تحقیقات نشان میدهد حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد از بازماندگان سکته، درجاتی از وزوز گوش را تجربه میکنند. این یعنی شما تنها نیستید و خیلی های دیگر هم این مشکل را داشته اند.
سوال چهارم: آیا سمعک به کاهش سوت گوش کمک میکند؟
پاسخ: بله! اگر سکته باعث کاهش شنوایی شما هم شده باشد، استفاده از سمعک میتواند صداهای محیط را تقویت کند و مغز شما را از آن سوت ساختگی دور کند. بسیاری از بیماران با سمعک، متوجه میشوند سوت گوششان بسیار کمتر اذیتشان میکند.
۷. یک نکته امیدوارکننده؛ داستان بهبودی تدریجی
شاید برایتان جالب باشد که بدانید بسیاری از بیماران پس از چند ماه، متوجه میشوند سوت گوششان یا کاملاً از بین رفته، یا آنقدر ضعیف شده که فقط در سکوت کامل و آن هم گاهی، آن را حس میکنند. مغز انسان یک عضو فوق العاده است که مدام در حال ترمیم خودش است. فرآیند ترمیم عصبی بعد از سکته ممکن است ماه ها یا حتی یک تا دو سال طول بکشد، اما در این مسیر، سوت گوش نیز به تدریج کمرنگ تر میشود.
کلید موفقیت، ناراحت نشدن از این صدا است. هرچه کمتر نگران آن باشید، مغز شما زودتر یاد میگیرد که آن را نادیده بگیرد. سعی کنید روزهایتان را با کارهای مثبت پر کنید، با دوستان و خانواده معاشرت داشته باشید، به کارهای مورد علاقه تان بپردازید و به خودتان زمان بدهید.

نتیجهگیری
منبع : گروه علمی تخصصی مهرنیوشا و ویکی هاو
