تست شنوایی سنجی (ادیومتری)
مقدمه: چرا شنواییسنجی مهم است؟
شنوایی یکی از مهمترین حواس انسان است که نقش مستقیمی در ارتباطات روزمره، یادگیری، ایمنی و کیفیت زندگی دارد. تست شنوایی سنجی یا ادیومتری (Audiometry) مجموعهای از روشهای علمی و استاندارد است که برای اندازهگیری حساسیت شنوایی، تشخیص نوع و شدت کمشنوایی و همچنین پایش سلامت گوش به کار میرود. این تست نهتنها برای افرادی که شکایت از شنوایی دارند انجام میشود، بلکه در غربالگری نوزادان، کودکان سن مدرسه، سالمندان و کارگران مشاغل پرصدا نیز کاربرد گستردهای دارد.
در این مقاله تلاش میکنیم به زبانی ساده اما دقیق، همهچیز درباره تست شنوایی سنجی را توضیح دهیم: از نحوه انجام، تفسیر نتایج، انواع نوار گوش، تا نکات کلیدی که پیش و پس از تست باید بدانید.

انواع تست شنوایی سنجی
۱. ادیومتری تون خالص (Pure Tone Audiometry – PTA)
رایجترین و پایهایترین تست شنوایی است. در این روش، صداهای خالص با فرکانسهای مختلف از طریق هدفون (برای راه هوایی) و یک ویبراتور استخوانی (برای راه استخوانی) به فرد ارائه میشود. بیمار هر بار که صدا را میشنود، دکمهای را فشار میدهد یا دستش را بالا میبرد. نتیجه این تست بهصورت نموداری به نام ادیوگرام ثبت میشود.
۲. ادیومتری گفتاری (Speech Audiometry)
در این تست، کلمات یا هجاهای گفتاری با شدتهای مختلف پخش میشود و توانایی فرد در تشخیص و تکرار کلمات سنجیده میشود. این تست اطلاعات ارزشمندی درباره توانایی ارتباطی فرد در محیطهای واقعی فراهم میکند و مکمل ادیومتری تون خالص است.

۳. ادیومتری ایمیتانس (Immittance Audiometry) شامل تمپانومتری و رفلکس آکوستیک
این تست سلامت گوش میانی و پرده صماخ را ارزیابی میکند. تمپانومتری با تغییر فشار هوا در کانال گوش، تحرک پرده صماخ را میسنجد و میتواند وجود مایع در گوش میانی، پارگی پرده یا اختلال در استخوانچهها را نشان دهد. رفلکس آکوستیک نیز انقباض عضله رکابی در پاسخ به صدای بلند را بررسی میکند.
۴. تستهای شنوایی نوزادان و کودکان
شامل OAE (گسیلهای صوتی گوش) و ABR (پاسخ شنوایی ساقه مغز) است. OAE بررسی میکند که سلولهای مویی گوش داخلی صدا تولید میکنند یا نه و برای غربالگری نوزادان بسیار رایج است. ABR با ثبت امواج عصبی در مسیر شنوایی، عملکرد عصب شنوایی و ساقه مغز را ارزیابی میکند و برای تشخیص کمشنوایی حسی-عصبی در نوزادان و کودکان کاربرد دارد.
۵. ادیومتری پخش میدانی (Sound Field Audiometry)
برای افرادی که نمیتوانند از هدفون استفاده کنند (مانند کودکان بسیار کوچک یا افراد با ناهنجاری گوش) صدا از طریق بلندگو در اتاق پخش میشود و پاسخ فرد ثبت میگردد.
نحوه انجام تست شنوایی سنجی
آمادهسازی قبل از تست
-
محیط آزمون: تست باید در اتاقی ساکت و ایزوله (اتاق آکوستیک) انجام شود تا نویز محیط نتایج را مخدوش نکند.
-
وضعیت گوش: شنواییشناس ابتدا با اتوسکوپ کانال گوش را بررسی میکند تا از نبود جرم گوش، عفونت یا انسداد مطمئن شود. وجود جرم گوش میتواند نتایج را بهطور کاذب بدتر نشان دهد.
-
اطلاعات بیمار: فرد باید درباره سابقه عفونت گوش، قرار گرفتن در معرض صداهای بلند، مصرف داروهای گوشسمی (اتوتوکسیک)، سابقه خانوادگی کمشنوایی و شکایات شنوایی خود توضیح دهد.
-
آرامش: فرد باید آرام باشد و در صورت خستگی یا سرماخوردگی، تست به زمان دیگری موکول شود.
مراحل انجام ادیومتری تون خالص
۱. آزمون راه هوایی: هدفون روی گوشها قرار میگیرد. صداهای خالص با فرکانسهای ۲۵۰، ۵۰۰، ۱۰۰۰، ۲۰۰۰، ۴۰۰۰ و ۸۰۰۰ هرتز و شدتهای کاهشیابنده ارائه میشود. فرد با شنیدن صدا علامت میدهد. آستانه شنوایی برای هر فرکانس ثبت میشود.
۲. آزمون راه استخوانی: ویبراتور استخوانی روی استخوان ماستوئید (پشت گوش) یا پیشانی قرار میگیرد و صدا مستقیماً به گوش داخلی منتقل میشود. این آزمون به تشخیص نوع کمشنوایی (هدایتی، حسی-عصبی یا مختلط) کمک میکند.
۳. تست هدایت هوایی و استخوانی مقایسهای: تفاوت آستانههای راه هوایی و استخوانی (Gap) اطلاعات کلیدی درباره محل ضایعه میدهد.

نکات حین انجام تست
-
فرد باید تنها به صداهایی که از هدفون میشنود پاسخ دهد، نه به صدای محیط.
-
در تستهای گفتاری، فرد کلمات را تکرار میکند.
-
در تستهای کودکان، ممکن است از روشهای بازیگونه (Play Audiometry) استفاده شود تا کودک همکاری کند.
-
طول تست معمولاً بین ۲۰ تا ۶۰ دقیقه است، بسته به نوع و تعداد تستها.
تفسیر نتایج ادیومتری
ادیوگرام چگونه خوانده میشود؟
ادیوگرام نموداری است که محور افقی آن فرکانس (Hz) و محور عمودی آن شدت صدا (dB HL) است. علائم استاندارد:
-
دایره (O): آستانه راه هوایی گوش راست (قرمز)
-
ضربدر (X): آستانه راه هوایی گوش چپ (آبی)
-
علامت <: راه استخوانی گوش راست
-
علامت >: راه استخوانی گوش چپ
هرچه علامتها بالاتر روی نمودار باشند، شنوایی بهتر است. آستانههای تا ۲۰ یا ۲۵ دسیبل معمولاً شنوایی طبیعی تلقی میشوند.
درجهبندی شدت کمشنوایی
-
طبیعی: ۰ تا ۲۵ دسیبل
-
خفیف: ۲۶ تا ۴۰ دسیبل
-
متوسط: ۴۱ تا ۵۵ دسیبل
-
متوسط شدید: ۵۶ تا ۷۰ دسیبل
-
شدید: ۷۱ تا ۹۰ دسیبل
-
عمیق: بیش از ۹۰ دسیبل
انواع کمشنوایی بر اساس محل ضایعه
-
کمشنوایی هدایتی (Conductive): مشکل در گوش خارجی یا میانی است (مانند جرم گوش، پارگی پرده، عفونت گوش میانی). در این حالت راه هوایی افت دارد اما راه استخوانی طبیعی است و شکاف راه هوایی-استخوانی دیده میشود.
-
کمشنوایی حسی-عصبی (Sensorineural): مشکل در گوش داخلی یا عصب شنوایی است. هم راه هوایی و هم راه استخوانی افت دارند و شکاف معناداری وجود ندارد.
-
کمشنوایی مختلط (Mixed): ترکیبی از هر دو نوع است؛ هم افت راه هوایی و هم افت راه استخوانی وجود دارد اما شکاف نیز دیده میشود.
تفسیر نتایج تست گفتاری
نمره تشخیص گفتار (Speech Discrimination Score) نشان میدهد فرد چه درصدی از کلمات را در شدت مناسب بهدرستی تشخیص میدهد. نمره بالا (نزدیک ۱۰۰٪) معمولاً نشانه عملکرد خوب عصب شنوایی است، در حالی که نمره پایین میتواند نشانه آسیب عصب، اختلال پردازش شنوایی یا عوامل دیگر باشد.
تفسیر تمپانومتری
-
نوع A: منحنی طبیعی، عملکرد گوش میانی سالم
-
نوع B: منحنی مسطح، احتمال وجود مایع، عفونت یا انسداد
-
نوع C: فشار منفی در گوش میانی، احتمال اختلال شیپور استاش
-
نوع As و Ad: تغییرات در سختی سیستم گوش میانی
انواع نوار گوش (ادیوگرام و تستهای مرتبط)
اصطلاح «نوار گوش» در گفتار عامیانه معمولاً به ادیوگرام یا خروجی تست شنوایی اشاره دارد. انواع رایج آن عبارتاند از:
۱. نوار ادیومتری تون خالص: نمودار آستانههای شنوایی در فرکانسهای مختلف برای هر دو گوش و دو مسیر هوایی و استخوانی.
۲. نوار ادیومتری گفتاری: جدول یا نمودار درصد تشخیص کلمات در شدتهای مختلف.
۳. نوار تمپانومتری: منحنی تحرک پرده صماخ در فشارهای مختلف.
۴. نوار رفلکس آکوستیک: ثبت آستانه رفلکس عضله رکابی.
۵. نوار OAE: نمایش پاسخهای گسیل صوتی گوش داخلی.
۶. نوار ABR: امواج ثبتشده از مسیر شنوایی در پاسخ به محرک صوتی، با نمایش تأخیر و دامنه امواج.
هر یک از این نوارها بخشی از تصویر کلی سلامت شنوایی را روشن میکند و شنواییشناس با کنار هم گذاشتن آنها به تشخیص نهایی میرسد.
کاربردهای بالینی تست شنوایی سنجی
-
غربالگری شنوایی نوزادان و تشخیص زودهنگام کمشنوایی
-
ارزیابی کودکان با تأخیر گفتار و زبان
-
تشخیص علت وزوز گوش
-
بررسی سالمندان با شکایت کاهش شنوایی
-
پایش شنوایی کارگران در مشاغل پرصدا
-
ارزیابی قبل و بعد از جراحی گوش
-
تجویز و تنظیم سمعک و سایر وسایل کمکشنوایی
-
تشخیص اختلالات پردازش شنوایی مرکزی

محدودیتها و نکات مهم
تست ادیومتری نیازمند همکاری فرد است و در کودکان بسیار کوچک، افراد با اختلالات شناختی یا ناتوانی در پاسخدهی، ممکن است از تستهای عینی مانند ABR و OAE استفاده شود. همچنین نتایج تست باید در بستر بالینی و با توجه به شرح حال فرد تفسیر شود؛ یک عدد روی کاغذ بهتنهایی تشخیص نیست.
جمعبندی
تست شنوایی سنجی ابزاری دقیق، استاندارد و کمخطر برای ارزیابی شنوایی است که از غربالگری نوزادان تا پایش سالمندان کاربرد دارد. شناخت انواع تست، نحوه انجام و تفسیر ادیوگرام به فرد کمک میکند تا با آگاهی بیشتری در فرایند تشخیص و درمان کمشنوایی مشارکت کند.
منبع : گروه علمی تخصصی مهرنیوشا و ویکی هاو
