سکته گوش
چکیده
آیا تا به حال برایتان پیش آمده که ناگهان یک گوشتان سنگین شود، صداهایی مثل زنگ یا وزوز در آن بشنوید و بعد از چند ساعت متوجه شوید که دیگر مثل قبل نمیشنوید؟ این صحنه برای بسیاری از افراد نه فقط یک تجربه گذرا، بلکه آغاز یک بحران جدی به نام سکته گوش است. سکته گوش که در اصطلاح پزشکی به آن «کری ناگهانی حسی‑عصبی» یا «سکته شنوایی» میگویند، دقیقاً مانند سکته قلبی یا مغزی عمل میکند، با این تفاوت که قربانی آن، حلزون گوش و عصب شنوایی است. در این مقاله عمیقاً بررسی میکنیم که چگونه اختلالات عروقی و لختههای خون (ترومبوز یا آمبولی) میتوانند جریان خون حیاتی گوش داخلی را مختل کرده و منجر به آسیب غیرقابلجبران یا کاهش دائمی شنوایی شوند.

۱. گوش داخلی؛ شهری پرخون با شریانهای ظریف
برای درک ارتباط بین عروق و سکته گوش، ابتدا باید با آناتومی عروقی گوش آشنا شویم. گوش داخلی که حلزون (کُکْلئا) و سیستم دهلیزی را در بر میگیرد، یکی از پرخونترین اما در عین حال حساسترین مناطق بدن انسان است. خونرسانی به این ناحیه عمدتاً از طریق شریان شنوایی داخلی (که شاخهای از شریان قاعدهای یا شریان مخچهای تحتانی‑قدامی است) تأمین میشود. این شریانها بسیار باریک و ظریف هستند و قطر برخی از آنها از یک میلیمتر هم کمتر است. حالا تصور کنید در چنین مجرای تنگ و باریکی، یک لخته خون کوچک یا پلاک کلسترولی از دیواره رگ جدا شود. این دقیقاً همان نقطهای است که سرنوشت شنوایی شما برای همیشه تغییر میکند.
۲. لخته خون چگونه شکل میگیرد و به گوش میرسد؟
لخته خون زمانی ایجاد میشود که مکانیسم انعقادی بدن به اشتباه فعال میگردد. این اتفاق میتواند در اثر عوامل زیر رخ دهد:
-
بیحرکتی طولانیمدت (مانند نشستن پشت میز، پروازهای هوایی طولانی یا بستری در بیمارستان)
-
بیماریهای قلبی‑عروقی مانند فیبریلاسیون دهلیزی (نامنظمی ضربان قلب)
-
ضخیمشدن خون به دلیل کمآبی بدن، افزایش گلبولهای قرمز یا اختلالات انعقادی ژنتیکی
-
آسیب به دیواره داخلی رگها در اثر فشار خون بالا، دیابت یا استعمال دخانیات
در بسیاری از موارد، لخته در جای دیگری از بدن (مثلاً در حفره قلب یا وریدهای عمقی پا) تشکیل شده و سپس به عنوان آمبولی حرکت میکند تا نهایتاً در شریان باریک شنوایی داخلی گیر کند. وقتی این لخته به شریان گوش داخلی میرسد، مانند یک سد عمل کرده و جریان خون را به یکباره قطع میکند. سلولهای مویی حلزون گوش که وظیفه تبدیل امواج صوتی به پیامهای عصبی را دارند، به شدت به اکسیژن وابستهاند و پس از چند دقیقه بیخونی، شروع به مرگ میکنند. این همان لحظهای است که سکته گوش رخ میدهد.

۳. اختلالات عروقی غیر از لخته؛ اسپاسم، تنگی و پارگی
جالب است بدانید که همه سکتههای گوش ناشی از لخته خون نیستند؛ گاهی خود رگهای خونی دچار مشکلات عملکردی میشوند که نتیجهای مشابه دارند:
-
اسپاسم عروقی: انقباض ناگهانی و شدید دیواره شریان شنوایی که جریان خون را به شدت کاهش میدهد. این حالت اغلب در پاسخ به استرس عصبی، میگرنهای شدید یا مصرف بیش از حد کافئین و نیکوتین رخ میدهد.
-
آترواسکلروز (تصلب شرایین): رسوب پلاکهای چربی و کلسیم در دیواره رگها که مجرای عروق را تنگ کرده و جریان خون را مانند شیری که شیرازهاش گرفته، کمرمق میکند.
-
پارگی ریز عروق: در بیماران مبتلا به فشار خون کنترلنشده، دیواره مویرگهای حلزون ممکن است پاره شده و خونریزی موضعی ایجاد کند که به بافت حساس گوش فشار آورده و عملکرد آن را مختل میسازد.
همه این شرایط نهایتاً به یک نقطه مشترک ختم میشوند: ایسکمی (کمخونی) یا خونریزی در گوش داخلی که هر دو نوعی سکته عروقی محسوب میشوند.
۴. علائم هشداردهنده سکته گوش را جدی بگیرید!
سکته گوش معمولاً با یک نشانه کلیدی شروع میشود: کاهش ناگهانی شنوایی در یک گوش که اغلب طی کمتر از ۷۲ ساعت رخ میدهد. اما این تنها علامت نیست؛ علائم همراه عبارتند از:
-
وزوز گوش (تینیتوس) که اغلب به صورت زنگ، بوق یا صدای جوشش آب توصیف میشود
-
احساس پری و سنگینی در گوش مبتلا
-
سرگیجه یا گیجی (به دلیل درگیری سیستم تعادلی نزدیک به حلزون)
-
گاهی اختلال در درک صداهای بلند یا احساس اینکه صداها تغییر شکل دادهاند
اگر هر یک از این علائم را حتی برای چند دقیقه تجربه کردید، زمان طلایی برای نجات شنوایی شما کمتر از ۴۸ ساعت است. برخلاف تصور عمومی، سکته گوش ذاتاً دردناک نیست و همین موضوع باعث میشود بسیاری از افراد آن را با جرم گوش یا آلرژی اشتباه بگیرند و وقت ارزشمند را از دست بدهند.
۵. چه کسانی در معرض خطر سکته عروقی گوش هستند؟
عوامل خطر سکته گوش کاملاً مشابه عوامل خطر سکته مغزی و قلبی است و شامل موارد زیر میشود:
-
سن بالای ۵۰ سال (اما در هر سنی ممکن است رخ دهد)
-
سابقه فشار خون بالا، دیابت یا چربی خون بالا
-
سیگار کشیدن یا مصرف مواد محرک
-
سابقه میگرنهای چشمی یا سرگیجههای مکرر
-
بیماری های خودایمنی مانند لوپوس یا سارکوئیدوز
-
کمخونی شدید یا اختلالات پلاکتی
-
مصرف برخی داروهای ضدبارداری هورمونی در زنان (به ویژه همراه با سیگار)
نکته مهم این است که در حدود یک سوم از موارد سکته گوش، هیچ عامل خطر مشخصی یافت نمیشود و به آن «ایدیوپاتیک» میگویند، اما تحقیقات جدید نشان میدهد که حتی در این گروه نیز میکروترومبها یا اسپاسمهای عروقی زیربالینی نقش اساسی دارند.

۶. تشخیص سکته گوش با منشأ عروقی چگونه انجام میشود؟
پزشک متخصص گوش و حلق و بینی یا نورولوژیست، برای تأیید منشأ عروقی سکته، از ترکیبی از روشهای زیر استفاده میکند:
-
ادیومتری (شنواییسنجی): برای تأیید کاهش شنوایی حسی‑عصبی در فرکانسهای خاص
-
دوپلکس عروق گردن و جمجمه: برای ارزیابی جریان خون در شریانهای مهرهای و قاعدهای که تأمینکننده گوش داخلی هستند
-
امآرآی با آنژیوگرافی (MRA): برای مشاهده مستقیم لخته یا تنگی در شریان شنوایی
-
آزمایشهای خونی: شامل پلاکتها، زمان پروترومبین، فاکتورهای انعقادی، ویتامین B12 و قند ناشتا
-
الکترونیستاگموگرافی: اگر سرگیزه همراه باشد تا عملکرد تعادلی نیز ارزیابی شود
در بسیاری از موارد، اگر تصویربرداری اولیه طبیعی باشد، پزشک به سکته عروقی با منشأ عملکردی (اسپاسم) مشکوک میشود و درمان را بر همین اساس آغاز میکند.

۷. درمان اورژانسی؛ هر دقیقه یک سلول مویی از دست میرود!
-
کورتیکواستروئیدها (کورتون): قویترین و مؤثرترین درمان که التهاب را کاهش داده و تورم عروق را فرو مینشاند. معمولاً به صورت خوراکی یا تزریق داخل گوش (درونتمپانیک) تجویز میشود.
-
ضدلختهها (ضدانعقادها و ضدپلاکتها): مانند آسپرین با دوز پایین، هپارین یا وارفارین در صورت اثبات وجود لخته
-
گشادکنندههای عروقی: مانند پنتوکسی فیلین یا نیکوتینیک اسید که جریان خون موضعی را بهبود میبخشند
-
اکسیژن درمانی هایپرباریک: تنفس اکسیژن خالص در محفظه تحت فشار که اکسیژن را حتی از راه مایع حلزون به سلولهای آسیبدیده میرساند
-
درمان حمایتی: مایعات وریدی، کنترل قند و فشار خون، و قطع هرگونه داروی محرک
ب) درمان توانبخشی (بعد از هفته اول):
-
تمرینات تعادلی در صورت بروز سرگیجه
-
استفاده از سمعک یا کاشت حلزون در صورت کاهش شنوایی باقیمانده
-
مشاوره روانشناختی برای سازگاری با وزوز گوش یا کمشنوایی مزمن
تحقیقات نشان میدهد که ترکیب کورتون وضدلخته در بیماران با منشأ عروقی، بهبودی را تا ۶۰ درصد موارد افزایش میدهد، به شرطی که درمان ظرف ۲۴ ساعت آغاز شود.
کلام پایانی؛ با شناخت، از بحران پیشی بگیرید
سکته گوش، این مهمان ناخوانده عروقی، اگرچه ناگهانی و ترسناک است، اما با دانش کافی، اقدام سریع و مراقبتهای صحیح، میتوان آن را مهار کرد. کلید موفقیت در برخورد با این پدیده، تشخیص زودهنگام و درمان فوری است. پس اگر یک روز صبح از خواب بیدار شدید و صدای دنیا برایتان فرق کرده بود، به جای گوگل کردن بینتیجه، مستقیم به اورژانس یا مطب متخصص گوش بروید. به یاد داشته باشید که لختههای خون و رگهای تنگ، دشمنان خاموش شنوایی شما هستند، اما شما با آگاهی میتوانید از آنها پیشی بگیرید.
منبع : گروه علمی تخصصی مهرنیوشا و ویکی هاو
