پیرگوشی و عوراض آن
“پیرگوشی” (presbycusis) از دو واژه یونانی “presbus” به معنای انسان پیر و “acusis” به معنای “شنیدن” تشکیل شده است، و نوعی پیر شدن طبیعی است که با افزایش عمر دستگاه شنوایی اتفاق می افتد. پیرگوشی شایع ترین نوع نقص شنوایی در انسان، و رایج ترین علت کم شنوایی حسی ـ عصبی در ایالات متحده است. همچنین، پیرگوشی سومین مشکل پزشکی عمده در سالمندان آمریکا پس از فشارخون و آرتریت می باشد. تخمین زده می شود که ۴۰ ـ ۲۵ درصد جمعیت ۶۵ سال و بالاتر ، 66 ـ ۴۰ درصد افراد بالاتر از 75 سال، و بیش از ۹۰ ـ ۸۰ درصد افراد بالای ۸۵ سال دچار کم شنوایی می باشند.
عوامل موثر
در ایجاد پیرگوشی، عوامل مختلف از جمله عوامل ژنتیکی، و قرار گرفتن در محیط های پر سر و صدا به دلایل حرفه ای یا تفریحی نقش دارند. به عبارت دیگر، عوامل درونی و بیرونی مختلف و تعامل آنها با یکدیگر بر میزان و سرعت پیشرفت پیرگوشی تاثیر دارند. از سوی دیگر، تغییرات ناشی از پیری در سایر دستگاه های بدن نیز می تواند بر عملکرد دستگاه شنوایی تاثیر گذارد که از جمله این عوامل می توان به نقص در دستگاه ایمنی، مشکلات قلبی ـ عروقی، یا تولید آنتی بادی بر علیه پروتئین های بدن اشاره نمود.
علایم پیرگوشی
کم شنوایی تدریجی ناشی از سن با بروز مشکلات در توانایی درک گفتار همراه است. پیرگوشی در ابتدا با افت شنوایی در فرکانس های بالا تظاهر می یابد و توانایی ارتباطی را به ویژه در شرایط شنوایی دشوار مانند اماکن شلوغ و محیط های دارای بازآوایی، تحت تاثیر قرار می دهد. با پیشرفت کم شنوایی در محدوده فرکانس های ۲ تا ۴ کیلو هرتز، آستانه دریافت واژه ها افزایش می یابد، به نحویکه فرد سالمند معمولا اظهار می دارد که صداها را می شنود ، اما گفتار دیگران برایش نامفهوم است. بنابراین، کم شنوایی به نوبه خود بر کیفیت زندگی تاثیر گذاشته و در اکثر افراد، پیامدهای روحی ـ روانی، جسمی و اجتماعی را به دنبال دارد که به تدریج با پیشرفت کم شنوایی، بدتر می گردد.
برخی از مطالعات اخیر نشان می دهد که ارتباط زیادی میان کم شنوایی و خطر سقوط و افتادن در سالمندان وجود دارد. کم شنوایی باعث می شود تا علایم مهم شنیداری مورد نیاز برای رصد کردن محیط از بین برود. هم چنین کم شنوایی معمولا با اختلالات تعادلی گوش(دستگاه وستیبولار) نیز مرتبط است. تاثیر کم شنوایی بر مهارت های شناختی فرد مبتلا نیز باعث می شود تا توان توجهی سالمند کاهش یابد و زمینه سقوط و افتادن فراهم شود.
آمار پیرگوشی
بر اساس آمار، شیوع کم شنوایی قابل توجه در افراد بالای ۶۵ سال ۴۰ تا ۴۵ درصد و در افراد بالای ۷۰ سال حدود ۸۳ درصد است. با این حال، علیرغم شیوع بالای کم شنوایی قابل توجه در این جمعیت، تنها ۲۰ درصد سالمندان نیازمند سمعک، از این وسیله استفاده می کنند. در بین افراد دارای سمعک نیز در حدود ۳۰ درصد آنها از عملکرد این وسیله ناراضیند، و تقریبا ۱۶ درصد افراد هرگز از آن استفاده نمی کنند. از سوی دیگر، وزوز گوش و سرگیجه / گیجی از علایم شایع همراه بسیاری از کم شنوایی های حسی ـ عصبی از جمله پیرگوشی می باشند که ارزیابی و پیگیری مراحل درمانی آنها در سالمندان حایز اهمیت است.
مروری بر برخی آمارها و واقعیت ها در مورد کم شنوایی در سالمندان:
- در ایالات متحده، طی قرن بیستم، تعداد افراد کمتر از ۶۵ سال ۳ برابر شده، اما جمعیت بالای ۶۵ سال، ۱۱ برابر شده است!
- بیشترین میزان رشد جمعیت در سالمندان بالای ۸۵ سال است.
- در سال ۱۹۹۴، از هر ۸ آمریکایی، ۱ نفر سالمند بوده که طبق تخمین های صورت گرفته، در سال ۲۰۵۰ این آمار به 1.5 می رسد.
- با افزایش سن، نسبت زنان به مردان افزایش یافته و در بالای ۸۵ سال به ۵:۲ می رسد.
- شکایات پزشکی و سلامت در سالمندان بالای 65 سال، ۵ برابر بیشتر از افراد کمتر از ۶۵ سال است.
- با اینکه جمعیت بالای ۶۵، ۱۳ درصد از جمعیت ایالات متحده را تشکیل می دهند، ولی ۲۲ درصد از کل ویزیت های پزشکی به این گروه اختصاص داشته است.
- 85 درصد از افراد بالای ۸۵، حداقل یکی از سه عارضه آرتریت، فشار خون بالا و کم شنوایی را تجربه می کنند.
- 80 درصد از سالمندان آمریکایی، حداقل ۲۵ دسی بل کم شنوایی دارند.
- در ۳۰ درصد این افراد (بالای ۶۵ سال)، بروز کم شنوایی توانایی های ارتباطی آنها را به شدت تحت تاثیر قرار می دهد.
- ۷۰ درصد از افراد ۷۹-۷۰ سال، ۹۲ درصد افراد ۸۹-۸۰ سال و تقریبا ۱۰۰ درصد افراد بالای ۹۰ سال، کم شنوا هستند.
- کم شنوایی در سالمندان، کیفیت زندگی را تحت تاثیر قرار داده و منجر به انزوای آنها می شود.
- وجود مشکلات دیگر در سلامت سالمندان (مانند ضعف بینایی) تاثیرات معلولیت زای کم شنوایی را بیشتر نیز می کند.
عوامل تاثیرگذار بر کم شنوایی در سالمندان:
- نویز های محیطی و مشاغل پر سروصدا
- عوامل ژنتیکی
- تومور ها
- ضربه ها
- بیماری های متابولیک
- مشکلات عروقی
- عفونت ها
- مصرف دارو های اتوتوکسیک
- بیماری های قلبی – عروقی
- انباشتگی سرومن، اوتیت میانی، اتواسکلروز
میزان استفاده از سمعک در سالمندان کم شنوا:
- تنها ۲۱ درصد از ۲۷ میلیون فرد مبتلا به کم شنوایی در آمریکا، از سمعک استفاده می کنند.
- میزان استفاده از سمعک در سنین مختلف تفاوت دارد و بخش عمده ای از تجویز سمعک برای این گروه سنی اتفاق می افتد.
- تنها ۲۰-۱۸ درصد از سالمندان کم شنوا از سمعک استفاده می کنند!!!
علل استفاده اندک سالمندان از سمعک:
- ترس از انگشت نما شدن بین سایر افراد (Stigma Effect)
- تصور اینکه سمعک خیلی سر و صدا دارد ، برای فرد استفاده کننده محدودیت ایجاد می کند و احتمال افتادن و گم شدن آن زیاد است.
- تصور اینکه نمی توان با سمعک از تلفن استفاده کرد.
- استفاده از سمعک نشانه پیری است.
- استفاده از سمعک نشانه ناتوانی است.
درگوش خارجی تغییرات زیر مشاهده می شود:
- کاهش الاستیسیته گوش
- کاهش ترشح غدد سباسه و سرومن(جرم) ساز
- کاهش چربی مجرا و خشک شدن پوست (که منجر به آسیب پذیری بیشتر آن می شود)
- آمارها نشان می دهد در ۳۴ درصد از سالمندان، سرومن (جرم) گوش انباشته می شود.
- انباشته شدن جرم گوش می تواند علل مختلفی داشته باشد. از جمله علل آن می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- انسداد مجرا به واسطه عوامل فیزیکی (سمعک، قالب و …)
- استفاده مکرر از گوش پاکن ها
- وجود فولیکول های مویی ضخیم و طویل
در پرده گوش و گوش میانی تغییرات زیر قابل مشاهده است:
- پرده تمپان نازک تر و سفت تر شده و عروق آن کاهش می یابد
- مفاصل استخوانچه ها درگوش میانی تحلیل می رود
- عضلات متصل به استخوانچه ها دچار آتروفی می شود
- در بخش غضروفی شیپور استاش مواد کلسیمی رسوب می کنند
در گوش داخلی تغییرات زیر قابل مشاهده است:
- تمامی اجزای حسی، عصبی، عروقی، حفاظتی، سیناپتیک و مکانیکی گوش داخلی تحت تاثیر سالخوردگی قرار می گیرند
- اندام کورتی، اصلی ترین بخش گوش داخلی است که دچار سالخوردگی می شود
- کاهش سلول های مویی
- کاهش سلول های عقده مارپیچی
- کاهش تعداد فیبرهای عصبی