کاشت حلزون چیست؟
کاشت حلزون چیست؟
کاشت حلزون تنها شکل از درمان های پزشکی است که می تواند با استفاده از تحریک الکتریکی عصب شنوایی، بخشی از شنوایی را به فرد ناشنوا بازگرداند. در حدود چهار دهه قبل، کاشت حلزون برای اولین بار به شکل یک پروتز تک الکترودی که عمدتا برای افزایش توانایی لب خوانی و کمک به فرد در آگاهی از صداها استفاده میشد، معرفی گردید. اما امروزه پروتزهای مجهز به چند الکترود پیشرفته وجود دارند که امکان مکالمات تلفنی را نیز به کاربران کاشت شده میدهند. معیارهای انتخاب یک فرد برای استفاده از کاشت حلزون نیز تغییرات زیادی کرده است و گستره وسیعی از گروه های سنی، از نوزادان تا سالمندان را شامل می شوند.
موسسه های تجاری و تحقیقاتی رشد قابل توجهی داشتهاند و سالانه میلیونها دلار درآمد مالی از این طریق کسب کرده و بخش گستردهای از آن را صرف مطالعات فنی، پزشکی و نوروساینس کاشت حلزون میکنند. امروزه بیش از 324 هزار نفر در سراسر دنیا از کاشت حلزون به عنوان ابزاری مفید برای بازگردانی عملکرد شنوایی استفاده میکنند. با وجود آن که در عملکرد شنوایی کاربران این پروتز تفاوت هایی وجود دارد، اما به جرات میتوان گفت که یک کاربر معمولی میتواند با استفاده از این دستگاه در محیط ساکت با تلفن صحبت کند. بررسیها در حوزه کاشت حلزون نیز افزایش چشمگیری داشته است و شواهد نشان از رشد مقالات علمی و جمعیت بیماران دارد.
تاریخچه کاشت حلزون
مبدأ پیدایش کاشت حلزونی شنوایی را میتوان در 220 سال قبل (۱۸۰۰ میلادی) و در تحقیقات دانشمند ایتالیایی آلساندرو ولتا -مخترع باتری- جستجو کرد. این دانشمند با استفاده از باتری به عنوان یک ابزار تحقیقاتی نشان داد که تحریک الکتریکی در انسان میتواند مستقیما احساس شنوایی، بینایی، بویایی و لامسه را ایجاد نماید. وی با قرار دادن دو انتهای یک باتری ۵۰ ولت در هر یک از گوشهای خود شوکی شدید در سرش احساس کرد و سپس صدایی نویز مانند را شنید. آسیب رسان بودن این کار موجب شد تا وی از ادامه پژوهش در این زمینه خودداری کند. تا ۱۵۰ سال بعد از آن هیچ نوع مطالعه استاندارد و خطر در مورد تاثیرات تحریک الکتریکی منتشر نشد تا اینکه فناوری الکتریکی مدرن پدیدار گردید.
اولین شواهد تحریک مستقیم عصب شنوایی توسط گروهی از دانشمندان روسی ارایه شد. اندریف و همکارانش (۱۹۳۵ میلادی) گزارش کردند که تحریک الکتریکی در فردی ناشنوا که گوش میانی و داخلی اش آسیب دیده بود، احساس شنیدن ایجاد کرده است. در فرانسه نیز دیجورنو و همکارانش (۱۹۵۷ میلادی) با استفاده از تحریک الکتریکی در ۲ فرد ناشنوا احساس شنیدن را گزارش کردند. موفقیت این گروه موجب شد تا فعالیتهای علمی زیادی نیز در ایالات متحده شکل بگیرد. با وجود آنکه روشهای آن زمان در مقایسه با شرایط کنونی بسیار ناپخته بود اما این مطالعات ابتدایی موجب شناسایی مشکلات و محدودیتهای متعددی شد که لازم بود برای تحریک موفقیت آمیز عصب شنوایی، بررسی و برطرف گردند.
از جهت تجاری پروتز کاشت حلزون تک کاناله House-۳M اولین ابزاری بود که موفق به دریافت مجوز تولید از سوی سازمان غذا و داروی ایالات متحده گردید و روی چند صد بیمار کاشت شد. دانشگاه یوتا نیز کاشت حلزون ۶ کانالهای را معرفی نمود که دارای رابطی زیرپوستی بود و این پروتز نیز در چند صد نفر مورد استفاده قرار گرفت.
دانشگاه آنت وِرپ در بلژیک نیز پروتز Laura را معرفی نمود که امکان ارسال تحریکات دو قطبی ۸ کاناله و تک قطبی ۱۵ کاناله را دارا بود. لابراتوار ام-ایکس-ام فرانسه نیز پروتز ۱۵ کاناله تک قطبی با عنوان Digisonic MX۲۰ تولید نمود. بعدها تمامی این پروتزها از رده خارج شدند.
اولین کاشت حلزون به شکل بالینی در سال 1961 میلادی توسط دکتر André Djourno و دکتر Charles Eyriès انجام شد. آن ها از با الهام از عملکرد تلفن تصور کردند که می توانند برای طراحی دستگاهی استفاده کنند که بتواند امواج صوتی را به سیگنال های الکتریکی تبدیل کند و این سیگنال ها را مستقیما به نورون های شنوایی درون حلزون ارسال کند.
بعد از آن، در دهه 1970 میلادی، دستگاه کاشت حلزون به صورت تجربی و با محدودیت های بسیار زیاد، به عنوان یک گزینه درمانی برای بیماران ناشنوا معرفی شد. در سال 1984 میلادی، اولین کاشت حلزون تجاری توسط شرکت Cochlear Limited در استرالیا صورت گرفت و از آن به بعد، دستگاه کاشت حلزون به شکلی قابل قبول در سراسر جهان توسعه یافت و به بازار عرضه شد.
در پروتزهای تک کاناله ابتدایی امکان تشخیص کلمه در مجموعه باز وجود نداشت (مگر در موارد خاص)، اما با تحولات صورت گرفته در فناوری کاشت حلزونی امروزه قابلیت درک گفتار با استفاده از این پروتز افزایش چشمگیری پیدا کرده است.
نکته جالب توجه این است که با وجود تفاوت روش های پردازش گفتار و طراحی الکترودها میان پروتزهای کاشت حلزون امروزی، تفاوت بارزی در عملکرد دریافت کنندگان این پروتزها دیده نمیشود.
در حال حاضر ۳ کمپانی ادونس بایونیک (Advanced Bionic) در ایالات متحده، مِدِل ( Med-El) در اتریش و کوکلئار (Cochlear) در استرالیا اصلیترین سازندگان پروتز کاشت حلزون هستند.
وضعیت کنونی کاشت حلزون
طبق آمار های موجود، تا دسامبر 2019 میلادی، تقریبا 736،900 کاشت حلزون در سراسر جهان انجام شده است. این تعداد تا دسامبر 2012 میلادی تقریبا 325 هزار و تا سال 2016 میلادی تقریبا 600 هزار مورد بود. تا 2029 میلادی، تقریبا 118،100 کاشت حلزون برای بزرگسالان و 65،000 برای کودکان در ایالات متحده آمریکا انجام شده است. هر سال تعداد قابل توجهی به تعداد افراد استفاده کننده از کاشت حلزون افزوده می شود.
کاشت حلزون شنوایی از سال ۱۳۷۱ شمسی در ایران آغاز شد و از آن زمان تا پایان سال ۱۳۹8، تعداد 11760 عمل کاشت حلزون در مراکز کاشت حلزون سراسر کشور انجام شده است. بر اساس آخرین آمارها، این تعداد در سال 1401 به یش از 16000 مورد عمل کاشت حلزون رسیده است. درحال حاضر سالیانه حدود 1500 تا 2000 کاشت حلزون در ایران انجام می شود.
پروتز کاشت حلزونی روی
سر بیمار
تعداد کاشت حلزون از سال 1388 تا 1394
- سال ۱۳۸۸: ۳۴۹ عمل
- سال ۱۳۸۹: ۵۱۲ عمل
- سال ۱۳۹۰: ۸۹۳ عمل
- سال ۱۳۹۱: ۹۲۵ عمل
- سال ۱۳۹۲: ۱۲۱۳ عمل
- سال ۱۳۹۳: ۱۱۰۳ عمل
- سال ۱۳۹۴: ۱۱۱۵ عمل
- سال ۱۳۹۵: ۱۱۴۷ عمل
عمل کاشت حلزون در حال حاضر در 17 مرکز منتخب دانشگاهی انجام می شود.
- بیمارستان امیر اعلم تهران
- بیمارستان لقمان حکیم تهران
- بیمارستان حضرت رسول اکرم (ص) تهران
- بیمارستان حضرت بقیه الله الاعظم (عج) تهران
- بیمارستان حضرت قائم (عج) مشهد
- بیمارستان خلیلی شیراز
- بیمارستان حضرت فاطمه زهرا (س) اصفهان
- بیمارستان حضرت امام رضا (ع) تبریز
- بیمارستان حضرت امام خمینی (ره) اهواز
- بیمارستان بعثت همدان
- بیمارستان شفای کرمان
- بیمارستان الزهرا(س) زاهدان
- بیمارستان امام خمینی (ره) کرمانشاه
- مرکز کاشت بابل
- مرکز کاشت رشت
معیارهای انتخاب بیماران
یکی دیگر از نشانههای پیشرفت در دانش کاشت حلزون، تغییرات وسیع در معیارهای انتخاب (کاندیداتوری) بیماران است.
در دهه 1980 میلادی، معیار انتخاب کاشت حلزون وجود ناشنوایی کامل دو طرفه (بیش از ۱۱۰ دسی بل HL) بود. در دهه 1990 این معیار به کم شنوایی شدید (بیش از ۷۰ دسی بل HL) تغییر پیدا کرد. امروزه معیارهای مبتنی بر میزان درک گفتار (امتیاز کمتر از ۵۰ درصد در بازشناسی جملات در مجموعه باز با استفاده از سمعک مناسب) را به عنوان معیار کاندیداتوری در نظر میگیرند.
علاوه بر بزرگسالان انجام کاشت حلزونی برای کودکان نیز با مجوز FDA انجام میشود. در سال 2020، این سازمان برای اولین باز مجوز انجام کاشت حلزون در کودکان زیر یکسال را نیز صادر کرد.
در موارد اختلال نوروپاتی شنوایی نیز با وجود دارا بودن آستانههای نزدیک به هنجار در اودیوگرام، کاشت حلزونی در این افراد انجام شده است و عملکرد بیمار به ویژه در نویز بهبود چشمگیری یافته است.
هم چنین امروزه برای بیمارانی که دارای باقی مانده شنوایی قابل توجه در فرکانس های پایین هستند از پروتزهای کاشت ترکیبی (هیبرید) با الکترود کوتاه (ترکیبی از تقویت اکوستیک و الکتریک) استفاده میشود.
هر قدر که عملکرد پروتزهای کاشت حلزون پیشرفت کرده و بهبود یافته است، هزینه آن ها نیز کاهش یافته و جراحی آن در حجم وسیع تری نسبت به گذشته انجام میگیرد تا جایی که پیش بینی میشود در آینده به سطح قیمت سمعک های معمولی برسد و فرد کم شنوا بتواند خود میان سمعک یا کاشت حلزونی (یا هردو) انتخاب نماید.
مسایل پیش از جراحی و بعد از جراحی
با وجود تحقیقات فراوان، هنوز هیچ ابزاری در دسترس نیست که بتوان با کمک آن قبل از عمل جراحی، عملکرد کاشت حلزونی پس از کاشت را پیش بینی نمود. مشخص شده است که عوامل مختلفی مانند علت کم شنوایی، طول مدت کم شنوایی و عملکرد شنوایی و گفتار پیش از عمل، میتوانند بر عملکرد فرد بعد از جراحی تاثیر گذار باشند و بنابراین هیچ کس نمیتواند در مورد چگونگی عملکرد فرد کاندید پس از کاشت حلزونی از قبل به وی اطمینان دهد.
ابزارهای جدیدی مانند تصویربرداری مغزی و ارزیابیهای شناختی از جمله رویکردهایی هستند که در آینده میتوانند برای پیش بینی نتایج جراحی کاشت حلزونی به کار روند.
روشهای جراحی کاشت حلزون نزد پزشکان نیز پیشرفت زیادی داشته است و کسب تجربه در جراحیهای کاشت حلزونی خطرات احتمالی جراحی و آسیبهای آن و همین طور زمان انجام عمل را کاهش داده است.
برای نمونه زمان جراحی در دهه ۱۹۸۰ میلادی برابر با ۱ تا ۲ روز بستری شدن در بیمارستان بوده است اما امروزه تنها چند ساعت زمان در بخش بیماران سرپایی کافی به نظر میرسد.
در سالهای اخیر یکی از نگرانیهای موجود برای بیماران کاشت حلزون شده (خصوصا کسانی که در پروتز آن ها از نگهدارنده استفاده می شد و بنابراین نیاز به ایجاد دریچهای بزرگتر در حلزون داشت) احتمال ابتلا به مننژیت باکتریایی بود.
البته امروزه دیگر از نگهدارنده در پروتزهای کاشت استفاده نمیشود و واکسیناسیون پیش از عمل و پایش پس از آن احتمال ابتلای بیمار به هرگونه عفونت باکتریایی را کاهش داده است.
"برای شنیدن صدای شبیه سازی شده کاشت حلزون اینجا کلیک کنید."
مسایل آموزشی و زبانی
نکته کلیدی در جراحی کاشت حلزونی کودک ناشنوا این است که آیا وی قادر است در محیطهای آموزشی تلفیقی رشد زبانی هنجار داشته باشد؟
شواهد موجود نشان میدهد که کاشت به موقع میتواند تضمین کننده فرآیند بلوغ هنجار در سیستم شنوایی مرکزی و قشر مغز شود و به دنبال آن رشد زبانی هنجار صورت گیرد. پس از دریافت پروتز کاشت حلزونی، فرد برای استفاده مطلوب از پتانسیل شنوایی خود باید تحت برنامههای فشرده تربیت شنوایی قرار بگیرد تا بتواند حداکثر استفاده را از این پتانسیلهای شنوایی جدید بنماید. با وجود آن که روشهای متعددی جهت آموزش این افراد وجود دارد ولی باید گفت که درمان شنوایی-کلامی از مناسب ترین روشهای آموزشی ناشنوایان است که امکان کسب زبان بیانی و گفتار را از طریق گوش دادن فراهم میکند.
مطالعات مختلف نشان می دهد که در صورت عدم وجود محرکات شنوایی، بلوغ قشر مغز به تاخیر میافتد ولی اگر کاشت حلزون قبل از ۷ سالگی انجام شود، این فرآیند بلوغ مجددا آغاز میگردد. ضمنا شواهد دیگر نیز نشان میدهد رشد زبانی در کودکان کاشت حلزون شده بسیار بهتر از سایر کودکان کم شنوای بدون کاشت است و مشابه با کودکان هنجار میباشد.
توانبخشی کاشت حلزون
برنامه های توانبخشی کاشت حلزون بسیار متنوع هستند. یکی از جامع ترین برنامه های تربیت شنوایی ویژه کودکان کاشت حلزون، برنامه DASL II می باشد که نسخه ترجمه و بومی شده آن را می توانید در کتاب برنامه جامع تربیت شنوایی نیوشا به دست بیاورید.
هم چنین برنامه جامع شنوایی-کلامی، یکی از موفق ترین روش های آموزشی برای کودکان و بزرگسالان برخوردار از کاشت حلزون می باشد که در موسسه نیوشا بومی شده است. برای دسترسی به اطلاعات بیشتر می توانید به گزارش های موردی مراجعه کنید.
اغلب بیماران نیز فقط به صورت دورهای، برای برنامه ریزی و تنظیم پردازشگر گفتار کاشت حلزون ویزیت میشوند. به طور میانگین، ناشنوایان پس از دوران زبان آموزی که از کاشت حلزونی استفاده میکنند، فرآیندهای یادگیری یا تطبیق را برای چند ماه تا چند سال طی میکنند و در این مدت عملکرد گفتاری آنها بهبود مییابد.
بر اساس تفاوتهای بین فردی، سرعت طی نمودن فرآیند تطبیق و همین طور سطح نهایی عملکرد در بیماران مختلف متفاوت است و نمیتوان این اختلافات را به تفاوت در نوع پروتزهای مورد استفاده در بیماران مختلف نسبت داد.
روند سریع افزایش بیماران کاشت حلزون شده ایجاب میکند تا محققین و درمانگران به طرح ریزی برنامهها و پروتکلهای سازمان یافته و موثر توانبخشی اقدام نمایند.
ضمنا شنواییشناسان، گفتار درمانگران و مربیان آموزشهای ویژه نیز باید دورههای لازم برای نوتوانی و توانبخشی کودکان و بزرگسالان کاشت شده را ببینند و مهارتهای لازم در این زمینه را کسب کنند.
وضعیت کنونی کاشت حلزون
طبق آمارهای موجود، تعداد افرادی که تا سال 2016 میلادی در سراسر جهان برای آن ها کاشت حلزون انجام شده است، به 600 هزار نفر رسیده است. این تعداد تا ماه دسامبر 2012 میلادی تقریباً 325 هزار نفر بود. همان زمان، این تعداد در ایالات متحده شامل 58 هزار فرد بزرگسال و 38 هزار کودک بود. با این توضیح مشخص هست که هر سال تعداد قابل توجهی به تعداد افراد استفاده کننده از کاشت حلزون افزوده می شود.
کاشت حلزون شنوایی از سال ۱۳۷۱ شمسی در ایران آغاز شد و از آن زمان تا پایان نیمه اول سال ۱۳۹۵، تعداد ۸۲۰۳ عمل کاشت حلزون در مراکز کاشت حلزون سراسر کشور انجام شده است. درحال حاضر سالیانه حدود 1200 تا 1500 کاشت حلزون در ایران انجام می شود.
اجزای اصلی این پروتز عبارتند از یک میکروفون که صدا را از طریق سیم به پردازشگر گفتار خارجی منتقل میکند تا در آنجا تبدیل به سیگنال دیجیتالی شود. سپس صدا مجدداً از پردازشگر به قطعه خارجی قرار گرفته روی سر متصل میشود.
این قطعه خارجی با آهن ربا به بخش کاشت شده در زیر پوست متصل است و سیگنالهای کدبندی شده را با انتقال بسامد رادیویی به آن منتقل میکند.بخش زیر پوستی نیز سیگنالهای کدبندی شده را رمز گردانی کرده و تبدیل به جریان الکتریکی میکند که از طریق یک سیم به حلزون منتقل میشود.الکترود های قرار گرفته در انتهای سیم نیز عصب شنوایی را تحریک میکنند و ایمپالسهای الکتریکی به دستگاه عصبی مرکزی ارسال شده و در آنجا به صورت صوت درک میشوند.با وجود آن که ممکن است برخی اجزای پروتز یا طراحی آن در میان کمپانیهای مختلف متفاوت باشد، اما اصول کلی عملکرد آنها مشابه یکدیگر است.برای نمونه میکروفون میتواند در بالای گوش تعبیه شود یا روی قفسه سینه تعبیه گردد.شکل، رنگ و بسامد رادیویی انتقال سیم پیچ نیز در بین محصولات مختلف متفاوت است اما در تمامی آنها اتصال مغناطیسی امری اساسی است.
کاشت حلزون
(مدل Cochlear Freedom 24 RE)
پردازشگر گفتار
پردازشگر، بخش اصلی پروتز کاشت حلزون محسوب میشود و با استخراج ویژگیهای اکوستیکی خاص، آنها را از طریق انتقال فرکانس رادیویی کدبندی کرده و پارامترهای موجود در تحریک الکتریکی را کنترل میکند.
تمامی پروتزهای امروزی کاشت حلزون طوری طراحی شدهاند که از ویژگی سازمان دهی بسامدی حلزون (Cochlear Tonotopic Organization) استفاده کنند.
این ویژگی حلزون موجب کدبندی اطلاعات فرکانس پایین در بخش راسی و اطلاعات فرکانس بالا در بخش پایه حلزون میشود.
بنابراین، تمامی پروتزها دارای فیلترهایی هستند که سیگنال گفتاری را به باندهای فرکانسی مختلفی تقسیم میکند، اما آنچه آن ها را از یکدیگر متمایز میکند، استراتژیهای مورد استفاده برای استخراج، کدبندی و انتقال ویژگیهای مختلف سیگنال گفتاری است.
الکترودها
الکترودهای اولیه دارای سیمهایی از جنس طلا یا مس بودند اما تمامی الکترودهای امروزی از پلاتین یا ترکیبات پلاتین-اریدیوم ساخته میشوند.
البته الکترودهای امروزی از جنبه ویژگیهای هندسی و شیوه تحریک نیز متفاوت از گذشته هستند.
شکل الکترودها در پروتز Nucleus به صورت حلقهای است اما در کمپانی Clarion به شکل توپی و در کمپانی MedEl به صورت دمبلی طراحی شدهاست.
ممکن است ردیف الکترودی برای قرارگیری با عمق کم در حلزون (در پروتزهای هیبرید اکوستیک-الکتریک) کوتاه شده باشد یا به دو ردیف جداگانه تقسیم شود تا در موارد استخوانی شدن لابیرنت بتواند جداگانه در پیچهای اول و دوم حلزون قرار گیرد.
تله متری
اکثر سیستمهای کاشت حلزون امروزی دارای عملکرد تله متری (سنجش عملکرد از راه دور) هستند و بنابراین میتوان با دقت به اندازه گیری و پایش امپدانس الکترودها، پراکندگی میدان الکتریکی و فعالیتهای عصب پرداخت.
مونیتورینگ امپدانس الکترودها در شناسایی کوتاه شدن یا باز شدن الکترودها کمک کنندهاست.
اندازه گیری میدان الکتریکی و فعالیت عصب نیز امکان ارزیابی عینی فعل و انفعالات الکترود و عصب را میسر میکند.
امروزه این ابزارها در فیتینگ کاشت حلزون، خصوصاً در کودکان که همکاری کمتری دارند و پاسخهای رفتاریشان قابل اطمینان نیست، بسیار با اهمیت هستند.
سیستمهای فیتینگ
برای اطمینان از موثر و کارآمد بودن تحریکات الکتریکی، ضروری است تا پروتز تمامی بیماران برنامه ریزی و فیتینگ شود.
تنوع استراتژیهای پردازش گفتار و افزایش پارامترهای قابل تنظیم در سیستمهای امروزی امکان ایجاد تنظیمات و برنامههای مختلف در پردازشگر کاشت حلزون را فراهم کرده و بیمار میتواند در محیطهای مختلف شنیداری (سکوت، نویز و...) از برنامههای جداگانهای سود ببرد.
نتیجه گیری
به نظر میرسد که در آینده شاهد پروتزهای بهتر و کوچک تری باشیم.
پیشرفت سریع در تکنولوژی موجب تغییرات زیادی در نسل بعدی کاشت حلزون شده و عملکرد کلی و فیزیکی آن را تحت تاثیر قرار خواهد داد.
استراتژیهای جدید پردازش سیگنال، کاشت حلزون دو طرفه و پروتزهای هیبرید قادر به استخراج، کدبندی و انتقال ویژگیهای مهم گفتار به ویژه پارامترهای ظریف زمانی و طیفی آن میشوند و در نتیجه درک گفتار در نویز، لذت بردن از موسیقی، تفکیک و مکان یابی صداها و توانایی شناسایی اشیاء با تکیه بر حس شنوایی افزایش مییابد.
میکروماشینها و فناوری های جدید موجب طراحی رابط ها، الکترودها، میکروفونها، منبع تغذیههای پیشرفته و سازگار با بدن میشوند و امکان طراحی پروتزهای کاملا قابل کاشت در بدن (بدون هیچ قطعه خارجی) وجود دارد.
منابع این مطالب شامل ویکیپدیا و برخی مصاحبه ها می باشد و از مدیر سایت قابل دریافت می باشد.
برای مشاهده ی ویدیوهای مرتبط در زمینه کاشت حلزون برای روی لینک های زیر کلیک نمائید:
ویدیوی عملکرد کاشت حلزون به شکل انیمیشن- ادونس بایونیک آمریکا
ویدیوی عملکرد کاشت حلزون به شکل انیمیشن-کوکلئار استرالیا
سوالات رایج
میزان موفقیت کاشت حلزون چقدر است؟
کاشت حلزون به عنوان یک پروتز پزشکی از درجه موفقیت بالایی برخوردار است زیرا تنها کمتر از 0.2 درصد از دریافت کنندگان آن ناموفق هستند.
بزرگسالان اغلب بلافاصله پس از انجام کاشت از مزایای آن بهره مند می شوند. کیفیت صدا پس از جلسات تنظیم اولیه برای حدود 3 ماه هم چنان بهبود می یابد.